Bạn có phù hợp để thành học giả không?

Minh Pham dịch từ bài luận あなたは学者に向いているか?

“Mình có thể tự viết được bài báo khoa học không?”, “bản thân mình có thể trở thành nhà nghiên cứu được không?”, “mình có phù hợp để thành học giả không?”, “mình có năng lực để học lên sau đại học không?”. Cũng có người đầy tự tin vào bản thân rằng “cái gì mình cũng làm được” , nhưng nói chung nếu là người sẽ học tiếp sau đại học hay là người có định hướng trở thành nhà nghiên cứu, chúng ta đều mang với những nỗi bất an như thế.

Tuy chúng ta cần phải quyết định học lên sau đại học trước khi tự mình nhận ra những tố chất để trở thành học giả của bản thân, nhưng nếu chúng ta nhận ra mình không có tố chất của học giả sau khi học lên cao thì đó là một thất bại lớn trong cuộc đời. Cũng giống như rất nhiều lựa chọn nghề nghiệp khác và thậm chí còn ở mức độ cao hơn, việc lựa chọn con đường trở thành học giả có rủi ro. Việc rơi vào cái gọi là “bẫy học cao” và không có một công việc ổn định không phải là hiếm gặp.

Continue reading

Advertisements

Khoảng giữa của nghiên cứu và phát triển

(Minh Pham dịch từ bài blog “研究と開発のはざま“)

Ba năm sau khi lấy bằng tiến sĩ, tôi đã làm việc trong môi trường hàn lâm, nhưng từ tháng tư tới tôi sẽ chuyển sang một doanh nghiệp tư nhân. Tôi đã rất băn khoăn liệu có nên chuyển công việc hay không. Thời điểm đó, vì tôi đã suy nghĩ rất nhiều về công việc nghiên cứu nên tôi thử viết ra một chút.

Trong ngành kỹ nghệ, sự khác biệt của nghiên cứu và phát triển là không có

Tôi cho rằng, (giữa nghiên cứu và phát triển) không có sự khác biệt rõ ràng mà ai cũng thấu hiểu. Nếu có, bạn hãy chỉ cho tôi.

Trong thực tế, hầu hết các nghiên cứu (bài báo khoa học) đều phát triển một cái gì đó, và điều đó cũng không phải là vô ích đối với thế giới. Ngược lại, hầu hết các sản phẩm đều có tính mới (hoặc là có sự khác biệt với những sản phẩm khác). Tất nhiên, tôi nghĩ rằng, tính trung bình, trong lĩnh vực kỹ nghệ, những gì được gọi là nghiên cứu là làm những thứ mang tính cơ sở hơn những gì được gọi là phát triển, nhưng tôi không thể vẽ ra một đường ngăn cách rõ ràng.

Phải chăng hiện đang có phong trào thần thánh hóa quá mức việc nghiên cứu?

Nhiều người hay “bị khen ngợi” “ôi, siêu thế” khi người đó tự giới thiệu mình là nhà nghiên cứu. Được khen như thế thì cũng vui, nhưng thực tế thì cũng chẳng có gì siêu cả. 99% các nhà nghiên cứu đang làm những nghiên cứu không có ảnh hưởng (impact) gì đến thế giới và đang viết những bài báo không có ảnh hưởng gì. Điều đó được gọi là siêu ư? Một mặt, có rất nhiều người đang phát triển những sản phẩm mang lại rất nhiều tác động đến thế giới. Nói tóm lại, ý tôi muốn nói là việc cho rằng “nghiên cứu thì giỏi, siêu hơn phát triển” là hoàn toàn không có, và sự khác biệt giữa chúng (trong ngành kỹ nghệ) cũng không có.

Nghiên cứu là gì?

Vậy thì, nghiên cứu là gì? Định nghĩa này phụ thuộc vào cách nắm bắt của bản thân mỗi người. Nếu bản thân mình nghĩ đó là nghiên cứu thì đó là nghiên cứu. Bởi chúng ta không thể vẽ được một đường phân định khách quan (giữa nghiên cứu và phát triển) nên điều đó là đương nhiên.

Đối với bản thân tôi, khi suy nghĩ về câu hỏi “nghiên cứu là gì” thì tôi nghĩ rằng nghiên cứu là việc “đưa ra, đem lại những thành quả mà khiến bản thân cảm thấy phấn khích.” Ít nhất là với bản thân mình, nếu mình không thấy thích thú thì không có ý nghĩa gì, nếu không có thành quả thì cũng chẳng nghĩa lý gì.

Trong việc làm cho bản thân thấy phấn khích, việc tìm ra vấn đề mà bản thân muốn giải quyết, tìm ra câu hỏi mà bản thân muốn trả lời là bắt buộc. Và bạn phải giải quyết được vấn đề (mà bạn tìm ra) đó. Để làm cho bản thân thấy thích thú, chính bạn cũng phải thấy thỏa đáng với phương pháp giải quyết vấn đề. Để bản thân thấy thỏa đáng, bạn cũng phải làm cho người khác thấy thỏa đáng. Chính xác là, bạn không thể thỏa mãn với những kết quả của mình mà người khác thấy chưa thuyết phục. Khi người khác không thấy thuyết phục, khả năng có chỗ nhảy cóc ở đâu đó trong logic của bạn.

Nói tóm lại, tôi nghĩ rằng định nghĩa nghiên cứu ở trong mỗi bản thân chúng ta là việc “tìm ra vấn đề mà mình thấy phấn khích, giải quyết nó ở dạng thức mà người khác cũng thấy thuyết phục”.

Công việc nghiên cứu gặp khó khăn nếu không có câu hỏi lớn

Việc duy trì công việc nghiên cứu là rất khó nếu bạn không có vấn đề mà khiến bạn thấy phấn khích và cần khoảng 5 năm để giải quyết.

Nếu không có câu hỏi lớn, bạn chỉ tìm được vấn đề vừa phải, hoặc là là giải quyết những vấn đề mà người khác đưa cho, bạn sẽ trở thành người chuyên giải quyết vấn đề. Nếu chỉ đơn thuần là đi giải quyết vấn đề thì ở đâu bạn cũng có thể làm được. Nếu bạn dồn sức vào giải quyết những vấn đề mà ngay lập tức có thể giải quyết được, bạn không tận dụng được lợi điểm của nghiệp nghiên cứu. Nếu ngay lập tức có thể giải quyết được, có lẽ chúng ta nên làm vào ngày nghỉ thứ bảy, chủ nhật giống như khi một sở thích.

Điểm tốt của nghiệp nghiên cứu là bạn có nhiều tự do.

Bởi vì không dễ gì để được tự do quyết định việc mình sẽ làm, tôi muốn làm những nghiên cứu thú vị. Bởi vì không dễ gì có được thời gian mà mình có thể sử dụng một cách tự do, tôi muốn dùng vào những việc mình thích. Tự mình nỗ lực giải quyết những vấn đề khiến bản thân mình phấn khích. Tôi nghĩ rằng không có công việc nào thú vị bằng như vậy. Thực tế, tôi đã rất vui khi tìm thấy vấn đề thú vị và giải quyết nó.

Trong việc tìm ra những câu hỏi lớn, việc hiểu sâu sắc những điều về thế giới xung quanh là cần thiết.

Cái gì là thú vị đối với bản thân, xét đến cùng, nó nằm trong những giá trị quan bạn đã tạo nên từ trước đến nay. Nếu chúng ta không nghĩ ra dù có suy nghĩ nhiều thì có lẽ là chúng ta sẽ không nghĩ ra được. Do tầm hiểu biết của chúng ta còn hẹp. Có lẽ chúng ta sẽ tìm ra những điều thú vị mà chúng ta không bao giờ nghĩ đến trước đây khi mở rộng tầm hiểu biết. Mở rộng lĩnh vực nghiên cứu là điều khó, nhưng nếu chúng ta làm những điều mới mẻ dù ít hay nhiều tầm nhìn của chúng ta sẽ rộng mở và khả năng chúng ta tìm được những vấn đề thú vị sẽ tăng lên.

Tổng kết

Nếu chúng ta có vấn đề mà từ trong đáy lòng của bản thân muốn giải quyết thì việc theo nghiệp nghiên cứu là tuyệt vời. Tôi không có công việc nào cho mình lựa chọn như vậy. Nhưng nếu không tìm ra vấn đề như vậy thì tốt hơn là dừng lại một bước. Nếu không có vấn đề như vậy thì giữa nghiên cứu và phát triển không có khác biệt lớn.

Review & Đánh giá một bài báo khoa học

Với tư cách là một referee, bạn cần đánh giá 1 bài báo theo các tiêu chí sau:

* Tính mới (novelty)
* Độ quan trọng (significance)
* Tính đúng (correctness)
* Cách trình bày (readability)

Các câu hỏi quan trọng khi đánh giá một bài báo:

1- Mục đích của bài báo là gì?

  + Vấn đề bài báo giải quyết là gì?
  + Tác giả có phát biểu vấn đề một cách rõ ràng hay không?
  + Tác giả có làm rõ các issues quan trọng hay không?
  + Tác giả có nêu rõ các contribution của mình hay không

2- Bài báo có phù hợp hay không?

Bài báo có phù hợp với hội nghị/journal không?

3- Mục tiêu (goal) của bài báo có quan trọng hay không?

  + Vấn đề đặt ra có thực hay không?
  + Ai quan tâm? (Who care)
  + Vấn đề có quá specific hay applied hay không?
  + Vấn đề, mục đích, kết quả có thực sự mới hay không?
      * Có bài báo nào đã làm giống như vậy không?
      * Vấn đề đã được giải quyết trước đó chưa?
      * Bài báo có phải chỉ là một biến thế hay mở rộng đơn giản của các kết quả trước đó?
      * Tác giả có trích dẫn các kết quả liên quan và phân biệt rõ đâu là kết quả của mình, đâu là kết quả đã được thực hiện trước đó hay không?

4- Phương pháp hay cách tiếp cận có đúng đắn hay không?

  + Liệu có chỗ nào trong cách tiếp cận không phù hợp (hoặc đối lập) với kết quả hay không?
  + Liệu có thể phát biểu bằng lời phương pháp của tác giả là gì hay không?
  + Giả thiết là gì (assumption)? Nó có thực tế hay không?
  + Nếu nó không thực tế, nó có ảnh hưởng gì tới kết quả? Kết quả có dễ bị ảnh hưởng bởi giả thiết hay không?
  + Cách tiếp cận có đầy đủ đối với mục đích hay không?
  + Nếu bài báo trình bày 1 ý tưởng mới, tác giả có thảo luận hay phân tích đầy đủ hay không?

5- Nghiên cứu/kết quả có đúng đắn hay không?

   + Các phương trình toán học, mô hình toán học có đúng đắn hay không?
   + Các chứng minh có thuyết phục không?
   + Các thống kê có đúng không?
   + Các phương pháp mô phỏng, làm thí nghiệm có thuyết phục bạn rằng kết quả đưa ra là đúng?
   + Đối với các nghiên cứu về thống kê, tác giả có đưa ra confidence interval hay không?
   + Kết quả có thống nhất với các giả thiết hoặc các quan sát (facts) và đo đạc không?
   + Các điều kiện biên có được kiểm tra hay không?
   + Kết quả có thể xảy ra hay không?
   + Tác giả có làm những gì họ claim hay không? Ví dụ, tác giả có mô phỏng hệ ban đầu bằng 1 mô hình hợp lý hay chỉ xấp xỉ bẳng các mô hình toán học?

6- Các kết luận đưa ra có đúng đắn/phù hợp với kết quả hay không?

   + Ứng dụng hoặc ngụ ý (implications) của kết quả là gì?
   + Tác giả có thảo luận một cách hợp lý tại sao anh ta lại thu được các kết quả đó hay không?

7- Bài báo có được trình bày tốt hay không?

   + Bài báo có được viết đủ tốt để bạn đánh giá các nội dung kỹ thuật hay không (technical content)
   + Một bài báo viết khó hiểu không đáng được publish.
   + Một bài báo cần phải sửa nhiều không đáng được đăng
   + Nếu bài báo đọc được, bạn cần đánh giá cả về trình bày lẫn nội dung của nó.
   + Phần tóm tắt có mô tả đúng nội dung bài báo hay không?
   + Phần introduction có mô tả đúng vấn đề và research framework hay không?
   + Các phần khác có clear và tuân thủ trình tự logic hay không?
   + Liệu có quá ít hay quá nhiều các chi tiết kỹ thuật hay không?
   + Ngữ pháp và cú pháp có đúng không?
   + Các bảng biểu, hình vẽ có được label đúng, phù hợp và có ý nghĩa hay không?
   + Có quá nhiều hay quá ít bảng biểu hình vẽ?
   + Các giải thích có poor hoặc nonsense hay không?
   + Tác giả viết quá dài dòng hoặc quá ngắn gọn?
   + Liệu bài báo có self-contained để người trong ngành có thể hiểu được hay không, hay độc giả cần các kiến thức chi tiết khác ở các kết quả, bài báo khác?
   + Nếu tác giả có refer người đọc tới các bài báo khác có các chi tiết quan trọng? Bạn có tin anh ta không hay cần phải check bài báo gốc?
   + Style của bài báo có quá suồng sã hay quá formal?
   + Liệu có quá nhiều lỗi typo hay không?
   + Paper có quá dài không?
   + Liệu paper có nên chia ra thành nhiều paper nhỏ mà không mất đi tính logic?
   + Liệu paper có quá nhiều lỗi chính tả, ngữ pháp hoặc dấu câu? Bạn cần chỉ ra các lỗi đó cho tác giả.

8- Bạn học được gì từ bài báo?

   + Bạn đã học được, hay độc giả có thể học được gì từ bài báo?
   + Nếu bạn không học được gì hoặc độc giả mà nó hướng tới không học được gì, bài báo không nên được đăng.
————–

What should be included in a review

Writing a one-page summary of the paper. You should use 10-point font and standard margins. Two-column format is acceptable. In this summary you should describe:

  • What problem is this paper trying to address? Why is the problem important?
  • What are the key ideas proposed in the paper, and why are they novel?
  • How are the ideas evaluated? Is the evaluation fair/appropriate?
  • Do you think the paper will have high impact? Did you like the paper?

The review should consist of:

  • Short para on any of the following points: What do you feel the main contribution of this paper is? What did you find interesting about this work? What’s the essential principle that the paper exploits?
  • One major strength of the paper (one sentence)
  • One weakness of this paper (one sentence)
  • One question or future work direction you think should be followed.

References

  1. The task of the referee: https://www.cs.utexas.edu/users/mckinley/notes/reviewing-smith.pdf
  2. How to Review a Scientific Paper: http://www.bcl.hamilton.ie/~barak/how-to-review.html

Checklist cho luận văn thạc sĩ

Checklist cho luận văn thạc sĩ (Cho các sinh viên đang viết luận văn thạc sĩ)

  1. Có thực hiện lại được không? (Reproducibility). Để thực hiện lại được, nên cố gắng đóng gói chương trình sao cho với mỗi kết quả trong luận văn thạc sĩ, chỉ cần chạy một script duy nhất để tái hiện lại được các kết quả từ dữ liệu thô. Ngay cả các bảng số liệu, hình vẽ cũng nên sinh ra bằng chương trình máy tính.
  2. Có tính mới mẻ không? (Novelty). Có tính mới mẻ về mặt khoa học là yêu cầu dành cho những luận văn thạc sĩ xuất sắc. Nhưng luận văn thạc sĩ cũng nên cũng có tính mới về mặt thực hành.
  3. Đã chỉnh sửa lại nhiều lần chưa? Không chỉ tự mình chỉnh sửa mà nên nhờ thầy hướng dẫn và nhiều người khác mà mình tin cậy đọc và chỉnh sửa giúp.
  4. Đã hiểu rõ các nghiên cứu trước chưa?
  5. Tự bạn đánh giá xem mình có đủ điều kiện tốt nghiệp thạc sĩ chưa?

Bài viết dựa trên nguồn tiếng Nhật: 【卒論修論のさしすせそ】https://twitter.com/nh_m_/status/423322673993633792
さ:再現性あるの
し:新規性あるの
す:推敲は何度もしましたか
せ:先行研究ちゃんと理解してるの
そ:卒業できると思ってるの
#noted #teaching

Để công việc nghiên cứu tiến triển, điều gì là quan trọng nhất?

Dịch từ bài viết “研究を前にすすめるためには「何」が最も重要か?” đăng trên trang blog của Nakahara Lab.

Đây là câu chuyện mới xảy ra cách đây không lâu. Một sinh viên sau đại học đang bế tắc trong nghiên cứu và đã đến tham khảo ý kiến tôi. Đây là một điều khá bất ngờ với tôi, nên chủ đề câu chuyện đã phát triển như sau đây.

“Vậy thì, thưa giáo sư, để làm nghiên cứu tốt thì điều gì là quan trọng?”

“Uhm… Cái gì nhỉ (cười). Thầy cũng đang muốn được nghe đây…
Cho đến bây giờ, với người chưa từng thực sự cảm thấy cái gọi là “nghiên cứu tốt” như thầy thì cũng khó trả lời cho câu hỏi của em đấy (cười).”

Nhưng ở đây, nếu thay đổi câu hỏi đi một chút, tôi sẽ nói với các bạn còn đang băn khoăn như sau. “Nếu bạn hỏi, “để sinh viên sau đại học đạt được tiến triển trong việc nghiên cứu, điều gì là quan trọng?, thì tôi sẽ trả lời được.”

Trong các nghiên cứu ở các bậc thạc sĩ hay tiến sĩ, hơn thế nữa, trong những nghiên cứu liên quan đến lĩnh vực của tôi, nếu bạn hỏi “Để có tiến triển trong nghiên cứu, điều gì là quan trọng?” thì tôi với khoảng 10 năm kinh nghiệm hướng dẫn sinh viên ở bậc sau đại học có thể nhanh chóng đưa ra câu trả lời của riêng mình. Continue reading

Cách trình bày báo cáo khoa học

Dịch từ bài viết “Giving a technical presentation (giving a scientific talk)” của giáo sư Michael Ernst, khoa khoa học máy tính, đại học Washington.

Mở đầu

(Bạn có thể đọc thêm các lời khuyên của tôi về thuyết trình khi ứng tuyển công việccách làm poster).

Có rất nhiều tài liệu tham khảo tốt liên quan đến cách thuyết trình hiệu quả. Ở đây, thuyết trình mang ý nghĩa là một bài thuyết trình về kết quả nghiên cứu khoa học, có thể là ở một hội nghị, cho nhóm nghiên cứu của bạn, hoặc thuyết trình với tư cách diễn giả khách mời ở trường đại học hay lab nghiên cứu khác. Bài viết này không thể thay thế những tài liệu tham khảo đó, nhưng nó sẽ ghi lại vắn tắt một vài vấn đề tôi rất thường xuyên nhìn thấy ở các buổi thuyết trình. Continue reading

Cách viết báo cáo tiến độ nghiên cứu

Dịch từ tài liệu “Writing a progress/status report” của giáo sư  Michael Ernst, ngành khoa học máy tính, đại học Washington, Mỹ.

Viết báo cáo hàng tuần về tiến độ nghiên cứu có thể giúp nghiên cứu của bạn thành công hơn, bạn ít chán nản hơn, và giúp người khác biết về nghiên cứu của bạn đang làm và nhiều những lợi ích khác nữa.

Một bố cục tốt là viết báo cáo tiến độ thành ba phần:

  1. Trích dẫn lại kế hoạch tuần trước. Điều này giúp bạn xác định rõ liệu mình đã hoàn thành các mục tiêu không.
  2. Trình bày rõ tiến độ của tuần vừa rồi. Trong đó, nội dung có thể bao gồm các thông tin như: những gì bạn đã hoàn thành, những gì bạn đã học được, những khó khăn bạn đã vượt qua, những gì còn vướng mắc chưa giải quyết được, những ý tưởng mới cho các hướng nghiên cứu hay dự án nghiên cứu, vv.
  3. Đưa ra kế hoạch tuần kế tiếp. Một định dạng tốt là một danh sách gồm các gạch đầu dòng, vì  như vậy bạn có thể thấy được những gì mình đã hoàn thành và chưa hoàn thành. Cố gắng thiết lập mục tiêu có thể đo đếm được: không nên có những nhập nhằng về việc đánh giá liệu bạn đã hoàn thành nó hay chưa. Kế hoạch cũng có thể gồm cả những mục tiêu dài hạn.

Báo cáo không cần phải nặng nề, quá tốn công để viết. Nó có thể là một vài đoạn văn hoặc một trang, vì thế bạn không nên bỏ ra thời gian dài để viết. Giảm thiểu những chi tiết không thích đáng với người đọc, ví dụ như công việc trên trường hay những thứ đại loại như thế để sao cho báo cáo của bạn tập trung vào điểm quan trọng; làm như thế, bạn sẽ tốn ít thời gian hơn để viết, mà tăng cơ hội người khác đọc nó.

Việc viết báo cáo tiến độ có nhiều lợi ích.

Viết báo cáo sẽ giúp bạn làm việc hiệu quả hơn vì nó khiến bạn suy nghĩ về công việc đủ cụ thể, tỉ mỉ để có thể viết thành báo cáo. Bất kỳ thời gian nào bạn dành để sắp xếp những suy nghĩ của mình cũng giúp bạn hiểu sâu sắc hơn và tăng hiệu quả công việc. Khi hoàn thành một dự án, bạn rất dễ quên một vài đóng góp của mình. Bạn có thể nhìn lại toàn bộ những báo cáo tiến độ để nhớ lại đâu là vấn đề khó, và để nghĩ về cách làm thế nào làm việc hiệu quả hơn trong tương lai. Bạn cũng có thể dùng lại một số nội dung trong các báo cáo khi bạn cần viết tổng kết về các kết quả nghiên cứu.

Viết báo cáo sẽ giúp cho các buổi họp trở nên hiệu quả hơn. Khi bạn có một buổi họp thảo luận hàng tuần, bạn nên gửi báo cáo trước 24 giờ để giúp cho mọi người chuẩn bị. (Gửi trước 2 giờ là không thể chấp nhận được: nó không đủ để mọi người (bao gồm bạn và người khác) suy nghĩ cẩn thận về các ý tưởng.) Đừng trì hoãn báo cáo của bạn chỉ bởi vì bạn muốn đợi cho đến khi bạn có các kết quả tốt hơn để báo cáo. Thay vào đó, gửi báo cáo đúng như lịch dự kiến, và nếu bạn có thêm kết quả trong 24 giờ tới, bạn có thể thảo luận về chúng tại buổi họp.

Viết báo cáo sẽ đưa đến cho bạn những phản hồi từ một góc nhìn mới mẻ. Báo cáo cho phép những người bên ngoài dự án nghiên cứu của bạn biết về những việc bạn đang làm. Những người đó có thể góp ý những ý tưởng và gợi ý mới — qua đó có thể giúp bạn gỡ rối và mang lại cho bạn những hướng mới để khám phá. Nó cũng giúp bạn được người khác để ý và nhắc họ về công việc nghiên cứu của bạn. Điều đó hữu ích nếu bạn không gặp họ thường xuyên. (Đối với các sinh viên PhD, báo cáo định kỳ cho những người trong hội đồng luận án có thể đem lại những lợi ích lớn.)

Viết báo cáo giúp lý giải (chủ yếu cho bạn, nhưng cũng cho người khác nữa) về cách bạn đã sử dụng thời gian — thậm chí nếu không có nhiều tiến triển như bạn mong muốn, bạn có thể thấy rằng bạn đã làm việc chăm chỉ, và thấy được cách làm thế nào để tăng năng suất và hiệu quả công việc trong tương lai.